پاسگاه قدیمی پل خطبه سرا وخاطرات حسن سبکبار
در محیط اطراف و محل زندگی همه ما بناها و ساختمان های قدیمی هست که همه روزه از کنار این بناها رد می شویم و هیچ توجهی به آنها نمی کنیم بعضی از این ساختمانیها ی قدیمی مربوط به دولت هستند و در امان خدا رها شده اند .در منطقه خطبه سرا از جمله بناهایی که بلا استفاده رهاشده اندازجمله پاسگاه پل و حمام قدیمی خطبه سرا می باشند .
این بنا ها با اینکه مربوط به دولت هستند ولی در اصل متعلق به بیت المال هستندو با کمی تعمیرات می توانند مورد استفاده قرار گیرند . به عنوان مثال می توان از این مکانها به عنوان یک کتابخانه ی عمومی استفاده کرد. .(دهستان خطبه سرا با جمعیت نزدیک به18000 نفر فاقد کتابخانه عمومی می باشد.)
در دهستان خطبه سرا پل های بزرگی هستند که معروف هست در جنگ جهانی دوم توسط روسها ساخته شده اند.این پل هاشاید از نادر پل هایی هستندکه فاقد پل عابر پیاده می باشند. البته دهها سال قبل در زمان ریاست جمهوری آقای رفسنجانی پایه های بتونی پل عابر پیاده زده شده سپس نیمه کاره رهاشدند وهم اکنون هم پل مستحکم و بزرگی در حاشیه دهستان که جاده زیر گذر از آنجا عبور خواهد کرد در حال ساخت می باشد .
یکی از بناهایی که به حال خود رهاشده است ساختمان قدیمی پاسگاه حفاظت پل می باشد که قبل از انقلاب از آن به عنوان پاسگاهی برای حفاظت از پل استفاده می شد و بعد از انقلاب تا کنون از آن هیچ استفاده ای نمی شود .حتی در بالای سقف بنا نهال درخت بسکم(افرا)رشد کرده و این نهال حدود دومتر ارتفاع دارد .
در تاریخ مهرماه 92 خواستیم از این بنا عکسی بگیریم که آقای حسن سبکبارکه زمانی مسئول پاسگاه در قبل از انقلاب بودند توضییحاتی در مورد پاسگاه دادند .
اقای حسن سبکبار یکی از محترمین منطقه می باشد و ایشان علاوه برا اینکه داماد خطبه سرایی ها می باشند در منطقه مورد احترام بزرگ و کوچک هستند و در محل به "مشه حسن آقا "،"حسن پلیس"و حسن گیلک " معروف هستند ایشان با آنکه اصالتا" گیلک زبان هستند ولی به خوبی زبان بومی را هم مکالمه می کنند.
اقای حسن سبکبار در کنار پاسگاه قدیمی پل-مهر ماه 1392
نام: حسن سبکبار خسمخچی (از توابع فومنات) فرزند : مرحوم شعبان متولد :1329
نوه مرحوم کربلا یی حسن که در زمان خودشان ازقاریا ن قرآن بودند و در مسجد احمد بیگ خسمخ (توابع فومن)در مراسم های مذهبی به قرائت قران می پرداختند .مرحوم کربلا یی حسن ،در زمانی که وسیله حمل و نقل اسب بوده به زیارت کربلا هم مشرف شده بودند.
متن زیر نوشته جناب آقای حسن سبکبار می باشدو مربوط به زمانی می باشد که برای شورای بازار کاندیدا شده بودند .در ضمن ایشان بخاطر درستکاری و صداقتشان آرای زیادی راهم کسب کردند و ایشان اظهار می دارند که آرا بنده پاک بود.و ایشان در این مورد گفتند بنده هم اگر مانند بعضی از اشخاص برای جمع آوری آرا پول خرج می کردم می توانستم به پست و مقامی برسم.وهرگز درستی و راستی را فدای پست و مقام نکردم.
خلاصه ای از متن نوشته ایشان به شرح زیر است:
این جانب حسن سبکبار در سال 1349 به خدمت سربازی اعزام شدم ودر تاریخ 1351 از خدمت سربازی ترخیص شدم و بمدت دوسال بیکار بودم و بعد از دوسال در اداره راه و ترابری گیلان برای اموزش از حفاظت پلها در استان مازندران مشغول اموزش نظامی بمدت 4 ماه بودم.
در سال 1353 بعد از اتمام دوره اموزشی به روستای خطبه سرا از توابع شهرستان تالش منتقل شدم و به حفاظت ونگهبانی پاسگاههایی که از طرف اداره راه برای حفاظت پلها تاسیس شده بود مشغول شدم و با کمترین امکانات مشغول انجام وظیفه بودیم زمانی که برق نبود و وسیله روشنایی ما فانوس دستی بود وبمدت 4 سال در پاسگاه بودم که مصادف شد با انقلاب اسلامی وپس از پیروزی انقلاب از طرف اداره کل راه و ترابری استان به پاسگاه لیسار منتقل شدم و چند سالی در پاسگاه مشغول خدمت بودم ودر سال 1361 از طرف استان گیلان به جبهه های جنگ اعزام شدم و بمدت 45 روز در مناطق عملیاتی شور شیرین در استان ایلام بودم .پس از ان از طرف ستاد نیروی انتظامی به استان شیرازمنتقل شده ودر هنگ کازرون و گروهان نور آباد ممسنی و گروهان مصیری مشغول خدمت شدم و در همین زمان بود که در اثر متحمل شدن سختیهای فراوان به شدت مریض شده و از طرف بهداری ناحیه به بیمارستان نیروی انتظامی واقع در میدان ونک اعزام شده و در انجا بستری شدم و پس از مدتی بنا به رای شورای پزشکی براساس ماده 78 نیرو های مسلح جمهوری اسلامی باز نشسته شدم.و پس از باز نشستگی در خطبه سرا ساکن شدم ( در ایام خدمت در خطبه سرا زمینی در کنار پل خریده و در ان خانه ای ساخته بودم و برای خانه ام هم سند ثبتی گرفته ام).
سپس مدتی به کار آشپزی پرداختم و در سال 1380 که طرح هدفمندی یارانه ها اجرا شد امتیاز تاکسی تلفنی گلدیس را گرفتم و هم اکنون 35 نفر در حال کار در آژانس گلدیس می باشند.این جانب بمدت چهل سال هست که در خطبه سرا ودر کنار مردم خونگرم و بافر هنگ خطبه سرا ساکن هستم و مردم شریف خطبه سرا هم به من لطف دارند و بنده هم زبان ترکی را به خوبی یاد گرفته ام ودر خیر و شر و غم و شادی مردم شرکت می کنم ودر ایام فاطمیه در مسجد بازار خطبه سرا با کمک دوستان آش نذری پخته و از عزا داران حضرت فاطمه (س)پذیرایی می کنیم .
و تا کنون برای کسی ناراحتی بوجود نیاورده ام.....
هم اکنون نیز مدیریت دو تاکسی بار و تاکسی سواری گلدیس را برعهده دارم.
اقای حسن سبکبار خسمخچی از زمان دوره آموزشی خدمتشان گفتند :در سال 1352
پس از انجام مراحل اول استخدام به اموزشگاه شیر گاه مازندران اعزام شدیم و به مدت شش ماه دوره اموزشی دیدیم وپس از اتمام دوره اموزشی به اداره راه و ترابری گیلان معرفی شدیم واز طرف اداره کل بنده حسن سبکبار به عنوان سرپرست گروه به همراه محمد غافل و یونس خجسته و ناصر اکبر زاده توسط گروهبان یکم یونس پوربا بایک دستگاه جیب شهباز از رشت به طرف شهرستان هشتپر و روستای خطبه سرا حرکت کردیم و پاسگاه حفاظتی پل را تحویل گرفتیم .
عکس قدیمی آقای حسن سبکبار و ناصر اکبر زاده اهل سراوان رشت-تاریخ عکس 1353
و تجهیزات ما تعداد 5000 فشنگ ویک قبضه تفنگ برنو بلند به همراه خشاب و سرنیزه بود و زمانی که پاسگاه را تحویل گرفتیم هنوز در خطبه سرا برق نبود و ما با چراغ گرد سوز و فانوس از پلها نگهبانی می کردیم . وکار ما تا نزدیکی انقلاب ادامه داشت و در ایام انقلاب نیرو های پاسگاه هم به مردم پیوستند وعلاوه بر ما همه پاسگاههای محل طرفدار نهضت حضرت امام خمینی (ره)بودند. پس از پیروزی انقلاب در سال 1358 به پاسگاه لیسار منتقل شدم و مدت چند سال هم انجا خدمت نمودم ...
آقای سبکبار همچنین از وضعیت خطبه سرا مطالبی را نوشته اند که در زیر نقل می کنیم:در سال 1353 که بنده پاسگاه خطبه سرا را تحویل گرفتم جاده رشت استارا از بازار قدیم خطبه سرا عبور می کرد.
مرحوم احمد دوستار و حسن سبکبار -پاسگاه پل خطبه سرا 1353
مرحوم احمد فرزند مرحوم ستار دوستار بودند .ایشان در دوران محصلی از شاگردان ممتاز رضوان خطبه سرابودند.ایشان در اداره کشتار گاه تالش کار می کردند و ساکن شهر تالش بودندودر حدود سال 1385 در سنین جوانی فوت نمودند . روحشان شاد.
روستا های اشیک اغاسی ،کلات ،انبوه ،شاه میلرزان ،ییلاق خطبه سرا ،برزبیل ،کومیری، چوپان محله، روکی محله و دیگر روستاها ...راه درست وحسابی نداشتند مردم با اسب و قاطر ییلاق قشلاق می کردند ولی امروزه اکثر جاده ها ماشین رو شده و بیشتر انها هم اسفالت می باشد .
در چوپان محله خانوار های معدودی بودند از جمله خانواده های نژند، بزرگی ،سماواتی ،بینا پور ،کارگر، محرم و اسکندر اقاجانی فرزند خان جان ،عمویی،دفتری ،حاج عسکر و غلام نجفی و بهریش خان و کلی خان اقاجانی.ودیگر محلات هم جمعیت کمتری داشتند.
واز جمله مغازه دارهای خطبه سرا عبارت بودنداز مرحومین میر احمد اصلح نژاد اد،محمد حسین دریابیگی ،جعفر امامدوست ،مشه ماکریم ذاکری ،حاجی علی گول فرهمند ،حاجی عزت شبرنگ ،حسین دولت پرست آستارایی، محمد عمویی، قصابی مصیب پور حضرت ،حاج برات وکیل پور ،قهوه خانه و دیزی پزی مشه قدرت پور حاجی، عیسی بشیری ،یعقوب تجارتی ،شعبه نفت حاج فرامرز و سخاوت یونس نژاد و مغازه پست فیروز معافی.....
برنج کوبی بازار مربوط بود به حاجی حسین بیگ مهری و حاجی علیجان اقاجانی و برنجکوبی هم بود که مربوط بود به فیروز معافی و رحیم خان اقاجانی ....
بنده در سال 1363طبق شورای پزشکی جمهوری اسلامی با درجه گروهبان یکمی در گروهان مصیری هنگ کازرون حکم بازنشستگی خودم را گرفته و به خانه شخصی خودم در خطبه سرا مراجعت نموده و هم اکنون نیزدراین خانه زندگی می کنم .
البته در موردزمین هم باید بگویم زمینیدر حدود 500 متر در کنار پاسگاه پل بود که مربوط به املاک مرحوم جواد بیک بود و این زمین را از پسر بزرگ ایشان بنام بهرام اقاجانی معروف به بهریش خان گرفتم خرید زمین با قباله عادی بودکه متن قباله را مرحوم عصمت حبیبی نوشت در قباله قیمت خرید زمین به مقدار 520 تومان نوشته شد ولی اقای بهریش خان پولی از بنده دریافت نکرد و فقط مبلغ بیست تومان به عنوان شیرینی از بنده گرفت بنده هیچ موقع خوبی ایشان را فراموش نمی کنم خدا والدین ایشان و برادرانش را بیامرزد .
توضییحات بیشتراز: اسفندیار آقاجانی
از جمله از مغازه داران قدیمی خطبه سرا مرحوم محمد ممقانی علی بالایی شکور خلیلی حسین هنر جو آرایشگری داشت مطلب اقبالی اهل اردبیل وحاجی احمد حسن زاده آقامد دایی اسلامپور حاجی موسی پرویزی و حاجی خالق سعدی سرداری قسمت اقاجانی (ایشان علاوه بر خطبه سرا در ییلاق برزبیل هم مغازه داشتند)
حاجی دده کیشی و رضوانپور هم از مغازه دارانی بودند که در ییلاق مغازه داشتند......
در مورد مغازه های مرحوم نوروز خان هم اضافه کنم ظلمی که در حق این مرحوم شد کمتر سابقه دارد .
مرحوم کربلایی نوروز خان آقاجانی فرزند مرحوم حاجی علیجان بود ایشان و مادرش کربلایی هاجر خانم و کربلایی علی گول و ...از جمله تعداد معدودی بودند که درآن زمان به زیارت کربلا مشرف شده بودند.
(هم اکنون به برکت انقلاب اسلامی زیارت کربلا و زیات مکه مکرمه آسان گشته و کسانی هستند که سعادت چندین سفر زیارتی شامل حالشان شده ولی در قدیم امکانات حمل و نقل به صورت کنونی نبود و در زمانهای قدیمی تر سفر حج یکسال طول می کشید .(به عنوان مثال سفر یکساله حج حاجی صفرو همراهانش با اسب بوده و یکسال طول کشیده است).
مرحوم کربلایی نوروزدر اشاقا بازار خطبه سرا مغازه ای داشت که دوطبقه بود و چند دهنه داشت . مستاجرین مغازه ایشان آقای مطلب اقبالی و مرحوم حاجی احمد حسن زاده و مرحوم مالک یحیایی بود و طبقه بالا در حدود سال 1349 مدرسه رضوان بوده وزمانی هم در اجاره چایخانه ای بود که در آنجا مردم برای گپ و گفتگو جمع می شدند و به تلویزیونی هم که تازه به بازار آمده بود نگاه می کردند.این تلویزیونها با باطری کار می کردند و از اولین کسانی که تلویزیون به بازار خطبه سرا آورد مرحوم خرسند منتظری و سالار پور مهر بود و ....
زمانی که مغازه مرحوم نوروز خان در اثر بی احتیاطی مستاجر (احتمالا مطلب اقبالی اردبیلی ) شروع به سوختن کرد و سپس به طبقه بالا سرایت کرد و طبقه بالا که در اختیار جنگلبانی منطقه بود دارای مواد سوختی انبار شده داشت و باعث شد که کل ساختمان طعمه حریق شود و آن روزگار امکانات فعلی مانند تلفن و آتش نشانی و وآب لوله کشی ...نبود تا بتوان جلوی حریق را گرفت و در کنار ساختمان مرحوم مبرادر ایشان به نام مرحوم مشه قسمت هم مغازه ای داشت که پر از اساس و اجناس بود ومغازه ایشان هم تبدیل به خاکستر شد.
مرحوم کربلایی نوروز خان در دوران کهنسالی ازسوختن مغازه اش شکست زیادی خورد ایشان که فرزند یکی از مالکین منطقه بود کل شالیزار هایش رادر اصلاحات ارضی از دست داده بود و این ساختمان دوطبقه برای ایشان پشتوانه ای بود که تبدیل به خاکستر شد و در آن زمان مثل این ایام نبود که ساختمانها و مغازهها بیمه شده و درصورت خسارت دیدن بتوانند خسارت اموالشان را بگیرند.مرحوم نوروز خان بنا به توصیه پدرش همراه با دیگر مشایخ ساکن بقعه شاه میلرزان مسئولیت حفظ ونگهداری از بقعه شاه میلرزان را برعهده داشت و اخرین کار ایشان تعمیر کلی سقف شاه میلرزان بود و قبل از ایشان هم تعمیرات و ساخت قسمت چوبی بقعه هم مربوط به پدر بزرگ ایشان مرحوم حاجی صفر و دیگر بزرگان مشایخ و عده ای دیگر از اهالی خطبه سرا بوده و هم اکنون این بقعه تحت تولیت اداره میراث فرهنگی می باشد.
تهیه گزارش ازاسفندیار آقاجانی تاریخ 1392/7/12
بَغْرو(باغرو) قله ای در ارتفاعات خطبه سرا